geschreven door: Carlo Levi (1902-1975)

Het is een vaak vernoemd referentiepunt in de Italiaanse literatuur, maar ik was er nooit eerder toe gekomen het boek ook echt te lezen. Als schilder met anti-fascistische ideeën werd Carlo Levi door het fascistische regime in het jaar 35-36 naar een klein dorpje in Zuid-Italië verbannen en tien jaar later publiceerde hij er een soort verslag over. In tegenstelling tot de noodelijke steden, zoals het Turijn waarvan Levi afkomstig is, leven de mensen er in absoluut primitieve omstandigheden. Levi wint snel het vertrouwen van de boeren, die graag beroep doen op zijn medische kennis. Levi, die zich in de tijd van zijn ballingschap vooral schilder voelde, was immers arts van opleiding. De plaatselijke dokters hebben immers als enige zorg hun rang in stand te houden en geld te verdienen op de rug van de arme bevolking.

Het boek is geschreven als een soort dagboek. Het wordt gezien als voorbeeld van de typisch “neo-realistische” stijl van het na-oorlogse Italië. Het is ook een soort pamflet tegen de totale verwaarlozing van de Zuid-Italiaanse regio door de opeenvolgende regimes. De boeren kunnen amper overleven en moeten vaak nog belasting betalen aan de staat of aan de plaatselijke machthebbers. Sommige scènes doen echt denken dat het over een Afrikaans dorp gaat, eerder dan om een West-Europees.

In tegenstelling tot wat men kon verwachten, is de bevolking trouwens helemaal niet gelovig. Ze hebben wel hun eigen bijgeloof maar de officiële God wordt alleen geassocieerd met een andere soort macht, nlk. de kerkelijke, die op haar beurt weer allerlei “offers” van de bevolking eist. Omdat ze door god verlaten zijn, en zich zo voelen, kiest Levi de titel “Christus kwam niet verder dan Eboli”, een dorp dat ten noorden ligt van Agliano (in het boek “Gagliano”), naar waar hij is verbannen, in de huidige regio Basilicata. (zie kaartje)

Francesco Rossi maakte ook een film over het boek (die ik niet gezien heb), wat waarschijnlijk bijdroeg tot de bekendheid ervan. De documentaristische stijl dreigt het boek soms een beetje saai te maken, maar dan zijn er weer de kleurrijke of soms schokkende details uit het Zuid-Italiaanse leven die ervoor zorgen dat je toch weer zin krijgt om verder te lezen…